SEEbiz SlovenijaSEEbiz SlovenijaSEEbiz SlovenijaSEEbiz SlovenijaSEEbiz SlovenijaSEEbiz SlovenijaSEEbiz Slovenija
TUŽNO SEĆANJE
 
Sava Šumanović ubijen na današnji dan pre 75 godina
Autor/izvor: Milica Mančić
Datum objave: 28.08.2017. - 15:26:53
BEOGRAD - Jedan od najznačajnijih slikara srpske umetnosti 20. veka, Sava Šumanović, rođen je 1896. u Vinkovcima. Osnovnu školu je završio u Šidu, a gimnaziju u Zemunu.

Šumanović se 1914. godine upisao u Zagrebu u Višu školu za umjetnost i obrt. Prvu godinu bio je u klasi profesora Otona Ivekovića, a sledeće tri u klasi Klementa Crnčića. Zajedno sa Milanom Štajnerom iznajmljuje atelje u Bosanskoj ulici. Te iste godine u Urlihovom salonu priređuje prvu samostalnu izložbu zajedno sa Bogumilom Carom.

Predstavio se predelima iz okoline Zagreba. Bio jedan od prvih ovdašnjih slikara koji je došao u Pariz, tadašnji centar umetničkih zbivanja u Evropi.

U leto 1921.god. vraća se u Zagreb, stanuje kod prijateljice Antonije Tkalčić Koščević i u oktobru u Umjetničkom paviljonu priređuje izložbu slika koje su nastale u tom novom stilu preuzetom od svog pariskog učitelja Andrea Lota. Sava ima potrebu da objasni slike kroz tekst kataloga, ali ni to nije pomoglo da ga konzervativna kritika i publika shvate.

Sledeće četiri godine Sava Šumanović je proveo u Zagrebu, neumorno pokušavajući da izmeni te konzervativne i provincijalne stavove umetničkih krugova Zagreba. Tada su nastali čuveni tekstovi Slikar o slikarstvu i Zašto volim Pusena, koji su veoma značajni za razumevanje njegove umetnosti. Učestvuje na više zajedničkih izložbi, neumorno slika, a kratko vreme radi i kao bibliotekar u Muzeju za umjetnost i obrt.

Advokat Dorić otkupio je 1925. godine dvadeset Savinih slika koje se danas čuvaju u Galeriji Matice srpske u Novom Sadu, i to mu je omogućilo ponovni odlazak u Pariz. Taj drugi boravak u Parizu protekao je u ponižavajućim uslovima pod kojim je Sava Šumanović dobio vizu. Sam je za sebe više puta naglašavao kako je najveći frankofil među našim umetnicima i veoma ga je pogodilo to što je dobio je samo ograničenu dozvolu boravka, zabranu prodaje slika, odnosno imao je status učenika. Zbog toga se ponovo upisao na kurs kod Andre Lota, vredno radi, proučava stare majstore.

Izlaže na Jesenjem salonu u Parizu 1926. Francuska vlada tada je otkupila sliku Akt koja se danas čuva u muzeju u Monpeljeu. Ugledni francuski časopisi koji su se bavili umetnošću pišu o Savi Šumanoviću i reprodukuju mu slike. Tada je naslikao Doručak na travi, autoportret sa četiri akta u predelu, neposredno inspirisan Maneovom istoimenom slikom, koja se danas nalazi u spomen zbirci «Pavle Beljanski»u Novom Sadu. Te 1927. godine učestvovao je i u oslikavanju kultne kafane "La Coupole" sa četiri akta. Najznačajniji događaj te godine, a po mnogima i u celokupnom stvaralaštvu Šumanovića svakako je nastanak slike Pijana lađa.

Ova slika monumentalnih dimenzija, nastala je u grčevitom radu za samo sedam dana i noći. Inspirisana je Remboovom istoimenom pesmom koju je baš tada prevodio Rastko Petrović i Žerikoovom slikom Splav meduze. Izložio ju je na Salonu nezavisnih, a ocene kritike bile su podeljene. Danas je Pijana lađa ponos zbirke Muzeja savremene umetnosti u Beogradu.

Otežani uslovi rada, loše kritike i niz drugih ličnih događaja doveli su umetnika do nervne iscrpljenosti, pa se 1928. na kratko vratio u Šid, na oporavak. Tada su nastale prve slike predela iz okoline Šida, Sremske krajine, niz pejzaža na kojima beleži jedinstvenu svetlost i atmosferu zavičaja.

Godine 1941, rаt je došаo i u mаli Šid, koji ulаzi u sаstаv Nezаvisne Držаve Hrvаtske. Ćirilicа postaje zаbrаnjeno pismo, pа se Sаvа iz protestа ne potpisuje već sаmo oznаčаvа godinu nаstаnkа slike. U jednoj besmislenoj ustаškoj аkciji nа Veliku Gospojinu, 28. аvgustа 1942, uhаpšen je i sа velikom grupom Šiđаnа streljаn u Sremskoj Mitrovici, te sаhrаnjen u zаjedničkoj grobnici. Tаko je na današnji dan pre tačno 75 godina trаgično zаvršio život jedаn od nаjvećih srpskih slikаrа svih vremena.

Sava Šumanović: Pijana lađa